Ergotherapie bij cognitieve problemen

Je loopt naar boven om iets te pakken en weet niet meer waarvoor je kwam. Tijdens het koken raak je het overzicht kwijt zodra je meerdere dingen tegelijk moet doen. Op je werk kost het steeds meer moeite om tussen taken te schakelen. Of je merkt dat een gesprek volgen in een drukke ruimte zoveel energie vraagt dat je daarna moet herstellen.

Problemen met geheugen, concentratie, planning of prikkelverwerking zijn niet altijd zichtbaar voor anderen.

Toch kunnen ze grote gevolgen hebben voor je dagelijks leven.

Een ergotherapeut kijkt daarom niet alleen naar welke cognitieve functie moeilijker is geworden, maar vooral naar wat er gebeurt tijdens de activiteiten waarin je die functie nodig hebt.

Wat lukt nog goed? Wanneer gaat het mis? Wat vraagt een activiteit van je? En welke strategieën of aanpassingen kunnen helpen om dagelijkse activiteiten weer beter uit te voeren?

Wat zijn cognitieve problemen?

Cognitie is een verzamelnaam voor verschillende processen die we gebruiken om informatie te verwerken en ons handelen te sturen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• aandacht en concentratie;
• geheugen;
• plannen;
• overzicht houden;
• problemen oplossen;
• informatie verwerken;
• schakelen tussen taken;
• initiatief nemen;
• omgaan met prikkels.

Je gebruikt deze vaardigheden voortdurend, vaak zonder dat je daar bewust bij stilstaat.

Bij het bereiden van een maaltijd moet je bijvoorbeeld bedenken wat je nodig hebt, verschillende stappen in de juiste volgorde uitvoeren, opletten wat er op het fornuis gebeurt en ondertussen misschien reageren op iemand die tegen je praat.

Wanneer één of meerdere cognitieve functies moeilijker worden, kan een activiteit die vroeger vanzelf ging ineens veel meer inspanning vragen.

Hoe merk je cognitieve problemen in het dagelijks leven?

Cognitieve problemen kunnen zich op veel verschillende manieren uiten.

Misschien merk je dat je:

• afspraken of informatie sneller vergeet;
• moeite hebt om je aandacht bij een taak te houden;
• vaak opnieuw moet lezen wat je net hebt gelezen;
• sneller het overzicht verliest;
• moeite hebt om een activiteit te beginnen;
• niet goed weet welke stap als eerste moet;
• taken moeilijk kunt afmaken;
• minder goed tussen verschillende activiteiten kunt schakelen;
• gesprekken in een drukke omgeving moeilijk kunt volgen;
• sneller overprikkeld raakt;
• meer fouten maakt wanneer je wordt onderbroken;
• veel meer tijd nodig hebt voor activiteiten die vroeger vanzelf gingen.

Soms lukt een activiteit uiteindelijk nog wel.

Maar alleen wanneer het rustig is, je veel tijd hebt of je daarna kunt herstellen.

Ook dat is belangrijke informatie.

Het gaat namelijk niet alleen om of je iets kunt, maar ook om onder welke omstandigheden het lukt en hoeveel inspanning dat vraagt.

Waarom kan iets thuis wel lukken en op het werk niet?

Cognitieve belasting verandert voortdurend.

Een administratieklus aan een rustige keukentafel kan bijvoorbeeld goed gaan. Dezelfde soort taak op kantoor kan veel moeilijker zijn wanneer collega's praten, de telefoon gaat, e-mails binnenkomen en je tussendoor vragen krijgt.

De taak is misschien hetzelfde.

De omstandigheden zijn dat niet.

Daarom kijkt een ergotherapeut niet alleen naar jouw cognitieve mogelijkheden, maar ook naar de activiteit en de omgeving waarin je deze uitvoert.

Soms zit een belangrijk deel van de oplossing niet in harder proberen of langer oefenen, maar in het anders organiseren van een taak of omgeving.

Cognitieve vermoeidheid

Denken kost energie.

Wanneer informatie verwerken meer moeite kost dan vroeger, kan een gewone activiteit daardoor onverwacht vermoeiend zijn.

Een gesprek volgen, autorijden, boodschappen doen, administratie bijhouden of een vergadering bijwonen kan lichamelijk weinig inspanning lijken te vragen en toch veel energie kosten.

Dat kan verklaren waarom je na een dag waarop je naar eigen gevoel “niet zoveel hebt gedaan” toch volledig uitgeput bent.

Cognitieve en lichamelijke belasting kunnen bovendien bij elkaar optellen.

Wanneer vermoeidheid een grote rol speelt in je dagelijks functioneren, kan het daarom zinvol zijn om ook te kijken naar ergotherapie bij vermoeidheid.

Prikkelverwerking

Geluid, licht, beweging, gesprekken en andere informatie uit je omgeving moeten voortdurend worden verwerkt.

Wanneer dat minder vanzelfsprekend gaat, kan een drukke omgeving snel overweldigend worden.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat:

• boodschappen doen in een drukke supermarkt veel energie kost;
• meerdere gesprekken tegelijk moeilijk te volgen zijn;
• achtergrondgeluid concentreren bijna onmogelijk maakt;
• je na een drukke omgeving tijd nodig hebt om te herstellen;
• werken in een open kantoorruimte moeilijker is dan in een rustige omgeving.

Een ergotherapeut kan samen met jou onderzoeken welke prikkels problemen geven, tijdens welke activiteiten dit gebeurt en welke veranderingen in activiteit of omgeving kunnen helpen.

Plannen en overzicht houden

Veel dagelijkse activiteiten bestaan uit meerdere stappen.

Koken, boodschappen doen, reizen, administratie, een werkdag organiseren of een afspraak voorbereiden vragen allemaal planning.

Wanneer plannen moeilijker wordt, kan het voelen alsof gewone activiteiten ineens veel ingewikkelder zijn.

Dan kunnen we bijvoorbeeld onderzoeken:

• waar in de activiteit het overzicht verloren gaat;
• hoeveel stappen tegelijkertijd onthouden moeten worden;
• welke informatie belangrijk is;
• wanneer afleiding ontstaat;
• welke ondersteuning helpt;
• hoe een activiteit eenvoudiger georganiseerd kan worden.

Een strategie is pas nuttig wanneer deze ook werkt in jouw dagelijks leven.

Daarom proberen we oplossingen waar mogelijk toe te passen in de activiteiten waarin je daadwerkelijk problemen ervaart.

Geheugenproblemen

Geheugenproblemen betekenen niet automatisch dat iemand niets meer kan onthouden.

Soms lukt informatie onthouden wel wanneer er voldoende aandacht is, maar gaat het mis wanneer iemand wordt afgeleid of meerdere dingen tegelijkertijd probeert te verwerken.

In andere situaties is juist het terughalen van informatie moeilijk.

Daarom is alleen de constatering “ik vergeet veel” niet voldoende.

We willen begrijpen:

Wat wordt vergeten? Wanneer gebeurt dat? Tijdens welke activiteiten levert dat problemen op? En welke manier van ondersteunen past daarbij?

Dat kan leiden tot praktische strategieën, veranderingen in routines of ondersteuning vanuit de omgeving.

Cognitieve problemen en werk

Op het werk worden vaak meerdere cognitieve vaardigheden tegelijkertijd gevraagd.

Je moet informatie verwerken, prioriteiten bepalen, deadlines bewaken, schakelen tussen taken en omgaan met onderbrekingen.

Daardoor kunnen cognitieve problemen op het werk eerder of sterker zichtbaar worden dan thuis.

Misschien kun je iedere taak afzonderlijk uitvoeren, maar lukt het niet meer om alles gedurende een volledige werkdag te combineren.

Een ergotherapeut kan dan kijken naar de inhoud van het werk, taakverdeling, werktempo, prikkels, pauzes en de manier waarop werkzaamheden georganiseerd zijn.

Lees meer over [ergotherapie en werk].

Wanneer je na ziekte of uitval weer aan het werk gaat, kan ook begeleiding bij werkhervatting relevant zijn.

Cognitieve problemen thuis

Ook zelfstandig thuis functioneren vraagt veel van je cognitieve vaardigheden.

Denk aan:

• medicatie organiseren;
• afspraken onthouden;
• koken;
• administratie;
• boodschappen;
• huishoudelijke taken plannen;
• veilig omgaan met apparatuur;
• dagelijkse routines uitvoeren.

Wanneer dit moeilijker wordt, kunnen we de activiteit thuis bekijken en onderzoeken welke ondersteuning nodig is.

Soms helpt een vaste routine. Soms moet informatie anders aangeboden worden. In andere situaties kan de omgeving worden aangepast of is ondersteuning door iemand anders nodig.

Lees meer over ergotherapie bij zelfstandig thuis wonen.

Bij welke aandoeningen kunnen cognitieve problemen voorkomen?

Cognitieve problemen kunnen verschillende oorzaken hebben.

Binnen de ergotherapie zien we ze bijvoorbeeld na:

• een beroerte of ander niet-aangeboren hersenletsel;
• neurologische aandoeningen;
• Long COVID;
• langdurige overbelasting;
• ernstige of langdurige ziekte;
• dementie.

Ook vermoeidheid, pijn, stress, slaap en medicatie kunnen invloed hebben op cognitief functioneren.

Nieuwe of onverklaarde cognitieve klachten kunnen een medische beoordeling nodig hebben. Ergotherapie vervangt dat onderzoek niet.

Onze rol ligt vooral bij de vraag:

Welke gevolgen hebben de cognitieve problemen voor je dagelijks functioneren en wat kan helpen om activiteiten beter uit te voeren?

Cognitieve problemen na hersenletsel

Na een beroerte of ander niet-aangeboren hersenletsel kunnen veranderingen ontstaan in bijvoorbeeld aandacht, geheugen, planning, informatieverwerking en prikkelverwerking.

De gevolgen daarvan worden vaak pas echt zichtbaar wanneer iemand dagelijkse activiteiten weer probeert op te pakken.

Een gesprek voeren in een rustige behandelkamer kan goed gaan, terwijl boodschappen doen, autorijden of een werkdag organiseren veel moeilijker blijkt.

Juist daarom kijkt ergotherapie naar cognitieve mogelijkheden binnen het dagelijks handelen.

Wanneer we binnen het cluster een aparte pagina over ergotherapie na CVA of bij NAH publiceren, verwijzen we vanuit deze pagina daarnaar voor verdere verdieping.

Cognitieve veranderingen bij dementie

Bij dementie kunnen geheugen, overzicht, initiatief en het uitvoeren van dagelijkse routines veranderen.

Daarbij kijken we niet alleen naar wat iemand niet meer kan, maar juist ook naar welke mogelijkheden nog aanwezig zijn en hoe de omgeving daarbij kan ondersteunen.

Ook de rol van een partner of mantelzorger is belangrijk.

Binnen Knooppunt werken we bij mensen met dementie en hun mantelzorgers onder andere volgens de gespecialiseerde EDOMAH-methodiek.

Lees meer over ergotherapie bij dementie en EDOMAH.

Wat doet een ergotherapeut bij cognitieve problemen?

We beginnen bij de activiteiten waarin jij problemen ervaart.

Dat kan thuis zijn, op het werk of tijdens andere dagelijkse bezigheden.

We onderzoeken wat er tijdens zo'n activiteit gebeurt.

Welke cognitieve vaardigheden worden gevraagd? Wanneer ontstaat het probleem? Welke invloed hebben vermoeidheid, prikkels en omgeving? Wat lukt nog goed?

Afhankelijk van de hulpvraag kunnen we een activiteit observeren, cognitieve mogelijkheden onderzoeken of samen strategieën uitproberen.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat we werken aan:

• structuur;
• planning;
• vaste routines;
• omgaan met afleiding;
• doseren van cognitieve belasting;
• externe geheugensteunen;
• aanpassen van een activiteit;
• aanpassen van de omgeving.

Het doel is niet om zoveel mogelijk trucjes aan te leren.

We zoeken naar strategieën die daadwerkelijk bruikbaar zijn tijdens de activiteiten die voor jou belangrijk zijn.

Compensatie is niet hetzelfde als opgeven

Soms kan een cognitieve functie herstellen of verbeteren.

Soms blijft een beperking gedeeltelijk bestaan.

In dat geval kan een andere manier van handelen helpen.

Een agenda gebruiken, een taak opdelen, afleiding verminderen of een vaste routine ontwikkelen betekent niet dat je minder zelfstandig bent.

Het kan juist de ondersteuning zijn waardoor je een activiteit zelf weer betrouwbaar kunt uitvoeren.

Daarom kijken we niet alleen naar herstel van functies, maar ook naar manieren waarop je met je huidige mogelijkheden zo goed mogelijk kunt functioneren.

Ergotherapie bij cognitieve problemen bij Knooppunt

Binnen Knooppunt kijken onze ergotherapeuten naar de gevolgen van cognitieve problemen voor het dagelijks functioneren.

Niet alleen naar een testscore of losse cognitieve functie, maar naar wat er gebeurt tijdens werken, koken, boodschappen doen, administratie, zelfzorg en andere activiteiten die onderdeel zijn van je leven.

Wanneer andere expertise nodig is, kunnen we waar passend samenwerken met andere betrokken zorgprofessionals.

Meer weten over het vakgebied? Lees wat ergotherapie kan betekenen bij problemen in het dagelijks functioneren.

Merk je dat denken, plannen of concentreren dagelijkse activiteiten moeilijker maakt?

Misschien weet je precies waar het probleem vandaan komt. Misschien merk je alleen dat gewone dingen ineens veel meer moeite en energie kosten dan vroeger.

Je hoeft zelf niet te bepalen welke cognitieve functie daarachter zit.

We kunnen samen onderzoeken tijdens welke activiteiten het misgaat, waardoor dat gebeurt en welke strategieën of aanpassingen kunnen helpen.

Neem contact op met Knooppunt