Ergotherapie bij dementie

De koffie wordt anders gezet dan vroeger. Een afspraak wordt vergeten. Koken lukt niet meer zonder hulp. Of je merkt dat je partner steeds vaker vraagt wat er vandaag moet gebeuren.

In het begin zijn het misschien kleine veranderingen.

Langzaam kan er steeds meer hulp nodig zijn bij activiteiten die jarenlang vanzelf gingen.

Als partner of familielid spring je bij. Je legt spullen klaar. Herinnert aan afspraken. Neemt de administratie over. Helpt bij het aankleden. Controleert of het fornuis uit staat.

Vaak gebeurt dat stap voor stap.

Totdat je merkt:

ik ben eigenlijk de hele dag aan het helpen, uitleggen of controleren.

Een ergotherapeut kijkt bij dementie daarom niet alleen naar de persoon met dementie.

We kijken naar de persoon, dagelijkse activiteiten, de omgeving én de mensen die ondersteuning geven.

Het doel is om te onderzoeken wat iemand nog zelf kan, wat daarbij helpt en hoe het dagelijks leven thuis zo goed mogelijk kan blijven verlopen.

Wanneer kan ergotherapie helpen bij dementie?

Dementie kan verschillende dagelijkse activiteiten beïnvloeden.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat iemand:

• afspraken vaker vergeet;
• moeite heeft met koken;
• niet meer goed weet welke stap daarna komt;
• problemen krijgt met wassen of aankleden;
• spullen niet meer kan vinden;
• moeite heeft met apparaten;
• minder initiatief neemt;
• het overzicht over de dag verliest;
• onzeker wordt bij bekende activiteiten;
• steeds meer afhankelijk wordt van een partner of familielid.

Soms is het probleem vooral zichtbaar bij één activiteit.

In andere situaties verandert het hele dagelijkse patroon.

Een ergotherapeut onderzoekt dan niet alleen wat niet meer lukt, maar juist ook wat nog wél lukt en onder welke omstandigheden.

Wat iemand nog kan is minstens zo belangrijk

Bij dementie gaat veel aandacht begrijpelijkerwijs naar wat achteruitgaat.

Het geheugen wordt minder betrouwbaar. Plannen wordt moeilijker. Nieuwe informatie leren kan steeds lastiger worden.

Maar iemand bestaat niet alleen uit de functies die veranderen.

Er zijn ook vaardigheden, gewoontes en activiteiten die lange tijd vertrouwd kunnen blijven.

Iemand die jarenlang iedere ochtend zelf koffie heeft gezet, kan bijvoorbeeld nog veel herkennen aan de vaste volgorde, omgeving en gebruikte spullen.

Daarom kijken we bij ergotherapie naar mogelijkheden die nog aanwezig zijn.

Niet om beperkingen te ontkennen.

Maar omdat juist die mogelijkheden het uitgangspunt kunnen vormen om iemand zo lang mogelijk actief betrokken te houden bij het eigen dagelijks leven.

Waarom neemt een mantelzorger steeds meer over?

Wanneer iets moeilijker wordt, is helpen logisch.

Je wilt voorkomen dat iemand gefrustreerd raakt. Je hebt haast. Of het voelt veiliger om een taak zelf even over te nemen.

Dus maak jij het ontbijt.

Jij kiest de kleding.

Jij legt alles klaar.

Jij beantwoordt de vraag voordat je partner zelf kan zoeken naar het antwoord.

Op korte termijn kan dat praktisch zijn.

Maar soms kan iemand met de juiste ondersteuning nog een deel van de activiteit zelf uitvoeren.

Daarom onderzoeken we samen:

Waar is hulp echt nodig en waar kan ondersteuning juist zo worden gegeven dat iemand zelf betrokken blijft?

Dat kan voor de persoon met dementie belangrijk zijn én de belasting van de mantelzorger beïnvloeden.

Betekenisvolle activiteiten behouden

Dagelijkse activiteiten zijn meer dan taken die afgerond moeten worden.

Koffie zetten kan een ochtendritueel zijn.

De hond uitlaten kan structuur aan de dag geven.

Tuinieren kan iets zijn wat iemand al veertig jaar met plezier doet.

Samen koken kan onderdeel zijn van de relatie tussen partners.

Wanneer dementie ontstaat, verdwijnen zulke activiteiten soms vroeg omdat ze niet meer precies op dezelfde manier uitgevoerd kunnen worden.

Maar volledig zelfstandig uitvoeren is niet altijd nodig om betrokken te blijven.

Soms kan een activiteit vereenvoudigd worden.

Soms kan iemand één onderdeel blijven uitvoeren.

En soms kan een partner ondersteunen zonder de hele activiteit over te nemen.

Zo proberen we activiteiten die betekenis hebben zo lang mogelijk onderdeel van het dagelijks leven te laten blijven.

De omgeving kan helpen

Wanneer denken en onthouden moeilijker worden, kan de omgeving steeds belangrijker worden.

Een onduidelijke of drukke omgeving kan een activiteit ingewikkelder maken.

Een herkenbare, vaste inrichting kan juist ondersteuning geven.

Denk bijvoorbeeld aan:

• spullen op een vaste plek;
• minder afleiding;
• herkenbare materialen;
• duidelijke routines;
• eenvoudige aanwijzingen;
• overzicht in de ruimte;
• een vaste volgorde van activiteiten.

Het doel is niet om het hele huis vol instructies en briefjes te hangen.

We zoeken naar zo weinig mogelijk ondersteuning als nodig is om een activiteit beter te laten verlopen.

Structuur en dagelijkse routines

Vaste gewoontes kunnen veel houvast geven.

Wanneer iedere ochtend ongeveer dezelfde volgorde heeft, hoeft iemand minder zelf te plannen.

Opstaan.

Wassen.

Aankleden.

Ontbijten.

Medicatie.

Een vaste routine kan daardoor ondersteuning bieden zonder dat iemand voortdurend mondeling gestuurd hoeft te worden.

Maar een structuur moet wel aansluiten bij wat iemand gewend is.

Een volledig nieuw dagschema introduceren omdat het voor de omgeving logisch lijkt, werkt niet automatisch voor iemand met dementie.

Daarom kijken we naar bestaande gewoontes en routines en hoe die benut kunnen worden.

Geheugenproblemen en hulpmiddelen

Een agenda, kalender, medicijndoos, klok of digitale herinnering kan soms helpen.

Maar een hulpmiddel is alleen bruikbaar wanneer iemand begrijpt wat ermee moet gebeuren en het ook daadwerkelijk gebruikt.

Een uitgebreide digitale agenda heeft bijvoorbeeld weinig waarde wanneer iemand niet meer gewend is om op een smartphone te kijken.

Daarom kijken we niet alleen naar wat technisch mogelijk is.

We vragen:

Past deze oplossing bij deze persoon en zijn of haar bestaande gewoontes?

Lees meer over hulpmiddelen en woningaanpassingen.

Veiligheid thuis

Bij dementie kunnen ook vragen over veiligheid ontstaan.

Kan iemand nog veilig koken?

Wordt medicatie goed ingenomen?

Kan iemand zelfstandig naar buiten?

Is er risico op vallen?

Kan iemand 's nachts de weg naar het toilet vinden?

Daar bestaan niet altijd eenvoudige ja-of-nee-antwoorden op.

Volledige veiligheid zou soms betekenen dat iemand bijna niets meer zelfstandig mag doen.

Tegelijkertijd moeten reële risico's serieus genomen worden.

Een ergotherapeut kan helpen om de activiteit, mogelijkheden, omgeving en risico's samen te bekijken en te onderzoeken welke ondersteuning passend is.

Zelfstandig thuis blijven wonen

Veel mensen met dementie willen zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving blijven wonen.

Of dat haalbaar is, hangt niet alleen af van het geheugen.

Ook mobiliteit, dagelijkse vaardigheden, woning, beschikbare ondersteuning, mantelzorg en veiligheid spelen mee.

Een ergotherapeut kan thuis bekijken welke activiteiten moeilijker worden en welke veranderingen kunnen helpen.

Lees meer over ergotherapie bij zelfstandig thuis wonen.

De mantelzorger is onderdeel van de behandeling

Dementie heeft niet alleen invloed op degene met dementie.

Ook het dagelijks leven van de partner of andere mantelzorger verandert.

Je bent misschien steeds meer aan het regelen, controleren, uitleggen en helpen.

Daarbij kunnen vragen ontstaan zoals:

Waarom lukt iets de ene dag wel en de andere dag niet?

Moet ik helpen of juist wachten?

Waarom wordt mijn partner boos wanneer ik probeer te helpen?

Hoe geef ik een aanwijzing zonder alles over te nemen?

Welke activiteiten kunnen we nog samen doen?

Dit zijn belangrijke vragen binnen ergotherapie bij dementie.

We kijken daarom niet alleen naar wat de persoon met dementie nodig heeft, maar ook naar hoe de mantelzorger ondersteuning kan geven op een manier die voor beiden werkbaar is.

Wat is EDOMAH?

Binnen Knooppunt kunnen we bij thuiswonende ouderen met dementie en hun mantelzorgers werken volgens EDOMAH.

EDOMAH staat voor Ergotherapie bij Dementerende Ouderen en hun Mantelzorgers Aan Huis.

Het is een gespecialiseerde ergotherapeutische aanpak waarbij de persoon met dementie én de mantelzorger centraal staan.

De begeleiding vindt zoveel mogelijk plaats in de eigen leefomgeving.

Dat is belangrijk omdat juist daar zichtbaar wordt hoe dagelijkse activiteiten daadwerkelijk verlopen.

Hoe gaat het ontbijt?

Hoe wordt kleding gekozen?

Wat gebeurt er wanneer iemand iets niet kan vinden?

Hoe helpt de partner?

Waar ontstaat frustratie?

En welke omstandigheden maken dat een activiteit juist wél lukt?

Hoe werkt EDOMAH in de praktijk?

We beginnen met wat voor jullie belangrijk is in het dagelijks leven.

Dat kunnen heel concrete vragen zijn.

Bijvoorbeeld:

“Mijn man wil nog graag zelf koffiezetten, maar raakt halverwege de handelingen de draad kwijt.”

Of:

“Mijn moeder belt mij meerdere keren per dag omdat ze niet weet wat ze moet doen.”

Of:

“Het aankleden leidt iedere ochtend tot discussie.”

De ergotherapeut onderzoekt vervolgens samen met de persoon met dementie en mantelzorger wat er tijdens die situatie gebeurt.

We zoeken niet alleen naar wat iemand niet meer kan.

We kijken juist naar:

• wat nog goed gaat;
• welke gewoontes aanwezig zijn;
• welke aanwijzingen helpen;
• welke invloed de omgeving heeft;
• hoe de mantelzorger reageert;
• wat de activiteit voor iemand betekent.

Van daaruit zoeken we naar een aanpak die in de eigen situatie toepasbaar is.

Niet corrigeren, maar begrijpen wat helpt

Wanneer iemand met dementie iets anders doet dan verwacht, is de natuurlijke reactie vaak om te corrigeren.

“Dat heb ik net gezegd.”

“Dat ligt daar niet.”

“Je moet eerst dit doen.”

Maar meer uitleg betekent niet automatisch dat een activiteit beter gaat.

Soms maakt extra informatie het juist ingewikkelder.

Daarom onderzoeken we welke manier van begeleiden bij iemand past.

Misschien helpt voordoen beter dan uitleggen.

Misschien één aanwijzing tegelijk.

Misschien spullen alvast zichtbaar klaarleggen.

Of misschien werkt een activiteit beter wanneer de vaste routine wordt gevolgd.

Het doel is niet om iemand voortdurend te vertellen wat fout gaat.

We zoeken naar de omstandigheden waarin iemand zoveel mogelijk zelf kan blijven doen.

Cognitieve problemen in het dagelijks leven

Bij dementie spelen veranderingen in geheugen, planning, aandacht en overzicht vaak een belangrijke rol.

Wanneer je breder wilt lezen hoe een ergotherapeut naar cognitieve problemen tijdens dagelijkse activiteiten kijkt, lees dan ergotherapie bij cognitieve problemen.

Bij dementie voegen we daar nadrukkelijk de progressieve aard van de aandoening, de eigen leefomgeving en de rol van de mantelzorger aan toe.

Wat doet een ergotherapeut bij dementie?

Afhankelijk van de hulpvraag kunnen we bijvoorbeeld:

• dagelijkse activiteiten observeren;
• onderzoeken wat iemand nog zelfstandig kan;
• bestaande routines benutten;
• activiteiten vereenvoudigen;
• de omgeving aanpassen;
• adviseren over hulpmiddelen;
• mantelzorgers begeleiden;
• zoeken naar passende manieren van instructie geven;
• betekenisvolle activiteiten aanpassen;
• kijken naar veiligheid in de thuissituatie.

De oplossing kan heel klein zijn.

Maar wanneer die ervoor zorgt dat een dagelijks moment weer rustiger of zelfstandiger verloopt, kan de impact groot zijn.

Ergotherapie bij dementie bij Knooppunt

Binnen Knooppunt begeleiden onze ergotherapeuten mensen met dementie en hun mantelzorgers in de thuissituatie.

We kijken naar de activiteiten die onderdeel zijn van het gewone dagelijks leven en onderzoeken wat nodig is om deze zo goed mogelijk te laten verlopen.

Niet alleen vanuit beperkingen.

Maar juist vanuit wat iemand nog kan, wat iemand gewend is en wat voor die persoon betekenis heeft.

Meer weten over ergotherapie in het algemeen? Lees wat ergotherapie kan betekenen bij problemen in het dagelijks functioneren.

Merk je dat je steeds meer moet overnemen?

Misschien help je inmiddels bij steeds meer dagelijkse activiteiten. Misschien ontstaan er regelmatig discussies omdat iets niet meer lukt zoals vroeger. Of je vraagt je af hoeveel iemand eigenlijk nog zelf kan.

Je hoeft daar niet alleen achter te komen.

Een ergotherapeut kan bij jullie thuis meekijken naar wat er tijdens dagelijkse activiteiten gebeurt, welke mogelijkheden er nog zijn en hoe je ondersteuning kunt geven zonder onnodig alles over te nemen.

Neem contact op met Knooppunt